پیام رئیس همایش و دبیر همایش ملی زعفران

پیام رئیس همایش و دبیر همایش ملی زعفران

رئیس همایش :دکتر علیرضا مسلم

به نام خدایی که تمام نیازهای بندگانش را در دل طبیعت آفریداولین تجارب بشر در درمان بیماری ها به زمانی برمی گردد، که انسان اولیه با آزمون و خطا، درمان بیماریهای خود را در طبیعت یافت. این یافته ها سینه به سینه به نسل های بعد منتقل شد و دانشمندان برجسته ای همچون ابن سینا، رازی، ابوریحان و ... با استفاده از تجارب پیشینیان و نیز پژوهش های  شبانه روزی خود، دریچه های  جدیدیبه سوی تعالی پزشکی  گشودند که  دستاوردهای آنان در  گذشته تا کنون همواره مورد استفاده بوده است. هر چند طب سنتی و استفاده از گیاهان دارویی با ورود تکنولوژی و تولید داروهای شیمیایی جایگاه گذشته خود را از دست داده است، اما امروزه به نظر می رسد عوارض جانبی داروهای شیمیایی،  مردم و اندیشمندان پزشکی را به استفاده از گیاهان دارویی و طب سنتی متمایل تر کرده است.
 


در میان انواع مختلف و فراوان داروهای گیاهی، زعفران همواره از جایگاه ویژه ای برخوردار بوده است. چرا که علاوه بر خواص درمانی  که از آن برخوردار است، به عنوان یک چاشنی خوراکی نیز مورد استفاده قرار می گیرد و به همین دلایل از جمله محصولات استراتژیک و مهم کشاورزی ایران محسوب می شود،به گونه ای که هم اکنون حدود 90 درصد زعفران دنیا در ایران تولید می شود.  این موضوع سبب شد، تا با برگزاری همایش ملی زعفران: هم دارو ، هم غذا در شهرستان گناباد، که با 3500 هکتار زمین تحت کشت این محصول از جمله مهمترین مناطق تولید این گیاه ارزشمند در کشور به شمار می رود، فرصتی فراهم آوریم تا مصارف غذایی و دارویی زعفران به طور علمی مورد بررسی بیشتر قرار گیرد.


زعفران با نام علمی CROCUS SATIVUS  گیاهی پیازی و پایا از خانواده زنبق می باشد مهمترین قسمت مورد استفاده این گیاه کلاله قرمز رنگ آن می باشد که عمدتاً جهت طعم و رنگ غذا استفاده می شود. در طب سنتی برای زعفران خواص دارویی مختلفی قائل بودند که امروزه این اثرات توسط علم داروشناسی جدید به اثبات رسیده است. مطابق مستندات تاریخی، اکثر مناطق زعفران خیز گذشته و کنونی جهان در عرض های جغرافیایی 29 تا 42 درجه شمالی از آسیای مرکزی در شرق تا اسپانیا در غرب پراکنده شده است. خارج از این محدوده به دلیل مهیا نبودن شرایط رشد و نمو این گیاه تولید آن بسیار کم و نادر است. کشت زعفران در ایران از زمان "مادها" آغاز شده است و ابتدا در نواحی الوند و دامنه های زاگرس کشت شده و سپس به دیگر نواحی زعفران خیز کشور و سایر نقاط دنیا تسری پیدا کرده است. کشت زعفران در مقیاس جهانی در حال حاضر محدود به ایران، ایالات جامو و کشمیر در هندوستان، چین، مراکش، یونان، افغانستان و بالاخره اسپانیا می باشد.
سطح زیر کشت زعفران جهان در سال 1384 حدود 58379 هکتار بوده که البته از این مقدار 57623 هکتار متعلق به ایران است. در حال حاضر 90 درصد از کل تولید جهانی زعفران به ایران اختصاص دارد.
سطح زیر کشت و میزان تولید زعفران در استان های خراسان طی 30 سال اخیر از رشد قابل ملاحظه ای برخوردار بوده است بطوریکه سطح زیر کشت از 5530 هکتار در سال زراعی 63-1362 به حدود 5/55947 هکتار در سال 1384 افزایش یافته است.
شهرستان گناباد با دارا بودن 3500 هکتار سطح زیر کشت یکی از عمده ترین تولید کنندگان زعفران در استان خراسان رضوی محسوب می شود. البته خشکسالی های اخیر و سرمازدگی سال 86 میزان تولید زعفران را به میزان قابل ملاحظه ای کاهش داده است. مارگالت یکی از اکولوژیست های معروف جهان که اسپانیایی است، عقیده دارد، اگر چه برخی سرزمین ها کم بهره هستند، اما باید از این سرزمین های کم بهره نیز استفاده کرد وی که برنده جایزه نوبل نیز می باشد، برای بهره برداری از سرزمین های کم بهره موضوع زراعت گیاهان دارویی را مطرح کرده است، زعفران جزو گیاهان دارویی است که میتواند در زمین های کم بهره به نحو مطلوب رشد کند، چرا که مواد موثره در این گیاه افزایش پیدا می کند و چون ارزش افزوده آن بالاست، می تواند در اقتصاد آن سرزمین و مردم آن خطه موثر باشد.
گناباد از لحاظ شرایط اقلیمی جزو مناطق نیمه خشک و کم آب بوده و از دیرباز مردم این دیار بخوبی به این مسئله واقف بوده اند و با احداث قنوات متعدد و کاشت زعفران بهترین بهره را از زمین های زراعی می برند. گیاه زعفران جزو گیاهان کم توقع بوده که در سرزمین خشک تولید می شود و بازده اقتصادی آن بسیار بالا است. دوره رشد این گیاه و نیاز آبی آن در دو فصل پاییز و زمستان می باشد که در این مدت بسیاری از گیاهان نیاز به آب ندارد. این گیاه در تابستان در خواب است و نیاز به آب ندارد بعلت رشد این گیاه در زمستان دارای هیچ گونه آفت جدی نیست این گیاه چند ساله بوده و اگر یک بار کشت شود تا  چندین سال می توان از آن بهره برداری کرد. از این رو زعفران در مناطق کم بهره به مشابه طلا برای کشاورزان است. زعفران جزو گیاهانی است که کاشت، داشت و برداشت آن عمدتاً توسط کارگر انجام می شود. و این خود باعث ایجاد یک اشتغال فصلی شده که موجب یک درآمد برای بسیاری از خانوارها می گردد. متاسفانه هنوز در کشور فرآوری زعفران بصورت سنتی است و در زمینه صادرات این محصول کار موثری صورت نپذیرفته و بازار دنیا در اختیار شرکت های اسپانیایی است. ایجاد مراکز تحقیقاتی در زمینه کاشت، داشت، برداشت خواص دارویی و تجارت زعفران می تواند گامی موثر در جهت افزایش تولید، ارتقای کیفیت، کاربرد دارویی و فتح بازارهای جهانی باشد در وضعیت فعلی، علت افزایش قیمت محصول زعفران فقط به خاطر کاهش تولید آن در هکتار بوده که به علت سرمازدگی اخیر و خشکسالی های پی در پی ایجاد شده است که با افزایش تولید در صورتیکه بازار جهانی آن در اختیار ایران نباشد، دوباره شاهد نزول قیمت آن خواهیم بود که این مسئله خود می تواند باعث افزایش نرخ بیکاری در مناطق زعفران خیز شود. یکی دیگر از خطرات جدی که تولید زعفران در ایران را تهدید می کند، صادرات قاچاق پیاز آن به کشورهای همسایه به خصوص افغانستان است که در آینده می تواند رقیب جدی برای ایران باشد.
لذا لازم است دست اندرکاران با اتخاذ سیاست های لازم، شرایطی را در کشور فراهم کنند تا بیشترین سود حاصل از تولید این محصول نصیب کشور شده که این می تواند باعث کاهش نرخ بیکاری و افزایش در آمد غیر نفتی مملکت شود.

دکترنوید عطار دبیر همایش 
زعفران طلای سرخ کویر
واژه زعفران از طریق زبان عربی به زبان های دیگر راه یافته ولی اصلیت خود این واژه ناشناخته است واژه فارسی برای گیاه زغفران کرکم است که در فارسی میانه به صورت کورکوم تلفظ می شود . کاشت زعفران در ایران از قدمت 3000 ساله برخوردار است این گیاه رنگی و گران بهای چندین ساله چون در خاک کویر به عمل می آید به طلای سرخ و یا طلای کویر شهرت یافته است زعفران به علت طعم و رنگ و عطر خود کاربردهای فراوانی در تولید فرآورده های دارویی، غذایی و شیمیایی دارد و با توجه به محدودیت کشت و تولید از فرآورده های گران قیمت به شمار می رود. مرکز اصلی پرورش این گیاه در ایران در مناطق کویری و کم آب جنوب خراسان است و سابقه زعفرانکاری در این منطقه به 700 سال پیش باز می گردد. زعفران از معدود گیاهانی است که در شرایط سخت زیستی پرورش می یابد با توجه به آن که جایگاه تاریخی زعفران در ایران بوده و منشا آن نیز ایزان است . این گیاه یکی از جذابیت های ویژه ایران بشمار می آید. همچنین آمارها نشان می دهند که بیشتر از صد خانوار در شهرستان های تربت حیدریه ، گناباد، قائن، بجستان، فردوس، بیرجند و کاشمر از کاشت، داشت و برداشت این محصول روزگار     می گذرانند و از 230 تن زعفرانی که هر ساله در جهان تولید می شود حدوداً 170 تن آن از خراسان بدست می آید. بر همین اساس دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی گناباد با تلاش خستگی ناپذیر خود و مساعدت بی دریغ معاونت غذا و دارو وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، اقدام به تأسیس اولین قطب تحقیقاتی زعفران کشور تحت نظر مدیریت غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی گناباد نموده که یکی از اهداف این قطب تحقیقاتی برگزاری همایشهای علمی با محوریت اهمیت زعفران می باشد.امید است با استعانت از درگاه ذات مقدس الهی و همکاری و مساعدت دانشمندان، پژوهشگران و اساتید ایرانی و خارجی که در این زمینه تحقیق می کنند بتوانیم از خواص مختلف و شگفت انگیز این گیاه با اهمیت هم به عنوان دارو و هم به عنوان غذا نهایت استفاده علمی و عملی را در کشورعزیزمان ببریم.

تاریخ:
1388/09/18
تعداد بازدید:
منبع:
Powered by DorsaPortal